God schiep de wereld tot vreugde

‘Pas wie loslaat begeeft zich op de weg van genieten’

"Welaan dan, eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart want als gij dit doet, dan heeft God dit reeds lang zo gewild. Laten uw kleren te allen tijde wit zijn en olie ontbreke niet op uw hoofd. Geniet het leven met de vrouw die gij liefhebt al uw dagen van uw ijdele leven die Hij u geeft onder de zon, want dat is uw deel onder de levenden en bij het zwoegen waarmee gij u aftobt onder de zon."

‘Geniet het leven’, staat er in het centrum van deze tekst uit Prediker 9:7-9. Deze nadruk op genieten loopt als een lijn door heel de Bijbel. Het is wellicht voor velen een wat ondergesneeuwd aspect van de bijbelse boodschap. Ik heb pas een boekje gekregen met de titel ‘When I relax I feel guilty’ (Wanneer ik me ontspan voel ik me schuldig). Blijkbaar vinden niet alleen orthodoxe christenen in Nederland dit moeilijk, maar heeft heel de orthodoxie moeite met het thema genieten. Je bent niet voor je plezier op de wereld, wordt ons van jongs af aan verteld. En christenen zijn zelden goed in sport en kunst, twee kanten van het leven die sterk te maken hebben met genieten. Studio Sport en TMF, we bekijken ze wel, maar dat houden we liever een beetje verborgen. Lekker luieren is verdacht. Toch staat er in de Bijbel nooit een bordje met ‘verboden toegang’ bij het woord genieten. Integendeel, op diverse plaatsen in de Bijbel komt dat woord terug. In het Hooglied wordt erotiek bijvoorbeeld niet alleen geaccepteerd, maar wordt het ook gevierd en genoten. We zijn gewend lezingen te horen over hoe seksualiteit er bij mag horen, maar het Hooglied is een dimensie méér.

Deze extra dimensie heeft niet alleen te maken met de gewone dingen van het leven zoals ons werk, ons huwelijk, sport en spel, maar ook met ons geloof en geloofsleven. In de Catechismus van Genève wordt in het eerste artikel gevraagd: ‘Waarvoor is de mens geschapen?’ En dan geeft Calvijn een heel mooi antwoord: ‘Om de Here God te dienen en voor altijd van Hem te genieten.’ Die extra dimensie geldt wel degelijk ook voor ons geloof. En zouden ook kunst en creativiteit ooit denkbaar zijn zonder genieten?

Genieten mag!
Wat is genieten? U zult misschien zeggen: kijk maar om u heen. Op het strand, in de warenhuizen, in de restaurants. Wat zijn we levensgenieters. Toch wil ik daar een vraagteken bij zetten. Het kan mij overkomen dat ik een diner heb gehad met een overladen tafel en daarna in mijn bed rol en denk: heb ik daar nu echt van genoten? Want genieten en genieten is twee. Genieten in de zin van het inhalig naar mezelf toehalen en het royaal opmaken: is dat genieten? Wij weten als Europeanen wat dat is. Het is ten voeten uit de mentaliteit die in Prediker 2 beschreven wordt, waar de Prediker beschrijft: ik bouwde huizen, plantte wijngaarden, ik kocht slaven en slavinnen, bezat een talrijk bezit aan runderen en kleinvee, vergaarde mij zilver en goud, verschafte me zangers en zangeressen, dingen die de mensen bekoren, alle mogelijke genietingen. "Zo werd ik groter en rijker dan allen die voor mij in Jeruzalem geweest waren; maar ondertussen bleef mijn wijsheid mij bij." En dan steekt hem ineens de angel van de vergankelijkheid en de dood. En hij zegt: "Wat ben ik een dwaas geweest om daarnaar te zoeken. Het is alles ijdelheid en najagen van wind. Want ik moet het straks achterlaten voor een mens die na mij zijn zal. En wie weet hoe hij zal zijn en wat hij er mee gaat doen?"

Prediker verhaalt hier hoe hij geprobeerd heeft alles bij elkaar te graaien en hoe hij vervolgens bemerkte hoe leeg hem dat liet. Toen hij dat geleerd had, kon hij gaan ontdekken dat het toch een gave van God is als een mens leert genieten. Die andere vorm van genieten wordt dan ook in het boek Prediker op diverse plaatsen heel nadrukkelijk genoemd. Zo eindigt hoofdstuk 2 met : "De mens heeft het niet in zijn macht om te eten en te drinken en zich te goed te doen bij zijn zwoegen. Dit heb ik wel ontwaard, dat het van de hand Gods komt. Want wie kan eten en wie kan iets genieten buiten Hem?" Ineens merkt hij dat wanneer God in je leven komt, pas het werkelijke genieten terugkeert.

Vreugde
In hoofdstuk 9 zegt de Prediker: "Welaan dan, eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart." Eet je brood en drink je wijn niet zonder erbij na te denken maar doe het met vreugde, geniet ervan. "Want als u dit doet, dan heeft God dat reeds lang zo gewild." Dit woord uit Prediker vind ik één van de diepste uit heel de Bijbel. Het stoot door naar het doel van de schepping. Waarom heeft God de wereld geschapen? De wereld is geschapen tot vreugde. Als er geen zondeval was geweest, dan was dit een uitbundige wereld geweest, waarin we onszelf iedere dag in vreugde zouden kunnen verliezen in Hem en al het geschapene en ervan zouden kunnen genieten. Als dat opeens in deze gebroken wereld toch weer doorschijnt, zegt Prediker, dan is dat een gave van God en laat dat zien dat God dit allang zo gewild heeft. De wereld is tot vreugde geschapen en dat is dan ook het diepste doel van ons leven. Missen we die vreugde, dan missen we ons doel.

Dan gaat de tekst verder: "Laten uw klederen te allen tijde wit zijn." Witte kleren zijn feestkleren, wij zouden zeggen je zondagse pak of kleren waarmee je naar een bruiloft gaat. Laat iedere dag, te allen tijde, in je kleren iets feestelijks zien. Maak van iedere dag een feestdag. "En olie ontbreke niet op uw hoofd." Dat is parfum. Zorg dat je altijd lekker ruikt, zodat anderen en jezelf ervan kunnen genieten. "Geniet het leven met de vrouw die gij liefhebt." Dit verbindt ons weer helemaal met het Hooglied. Er is volledig plaats in de Schrift voor het genieten van de erotiek, het spel tussen man en vrouw. "Geniet het al de dagen van het ijdele leven, die Hij u geeft onder de zon, want dat is uw deel." Het leven is een gave van God. Het is juist dat wat diepte geeft: het besef dat ik het gekregen heb en dat ik er daarom met vreugde van mag genieten.

Intensief zien
Wat is genieten? In het Hebreeuws is het woord voor genieten een intensieve werkwoordsvorm van het woord zien. Genieten is intensief zien. Is het niet juist de getrainde kunstenaar, die hierin uitblinkt en die de gemeente als het ware een handje moet helpen om dit intensief zien en genieten te leren? Er staat ook nog een ander werkwoord voor genieten in Prediker: je in iets vermijen. Je kijkt ernaar, maar tegelijk dat je ernaar kijkt, verlies je je erin. Dat noemt de Schrift genieten. Vincent van Gogh zei eens in een brief: ‘Ik zie dat de natuur mij iets gezegd heeft.’ Dat zit hier dicht tegenaan. Ik vermij me zo in wat de natuur me laat zien, dat ik ineens ga merken dat het een schepping van God is en dat Hij daarin iets aan mij te zeggen heeft.

Jezelf in iets verliezen maakt ook dat je jezelf loslaat. Het kind zit op de fiets, het gaat er helemaal in op. Dat is nu genieten. In de avondstilte zitten en niets doen. Gewoon je in de rust laten trekken en dan ineens alles loslaten. Echt genieten is niet gretig naar je toe halen wat je maar krijgen kunt. Nee, zegt de Schrift, het is precies het omgekeerde. Het is niet naar je toehalen, maar het is je overgeven en je in de dingen verliezen.

Loslaten
Hoe kunnen we dat? Is het eigenlijk niet een innerlijke tegenstrijdigheid dat orthodoxe mensen dat niet zouden kunnen? Want dit raakt heel diep aan de kern van ons geestelijk leven. Loslaten en je kunnen toevertrouwen hangt direct samen met de spiritualiteit van de Reformatie. Het zijn juist Luther en Calvijn geweest die ons geleerd hebben dat we alleen dan echt op de weg van Christus gaan, als we leren de lege handen van het geloof op te heffen en ons de genade van God te laten geven, en onszelf zo los te laten. Het is de wet van het tarwegraan. We moeten onszelf durven toevertrouwen aan Hem vanuit het besef dat het herstel van het leven een geschenk is.

Hoe kunnen wij nu genieten? De Bijbel geeft hierop een heel duidelijk, concreet en verrassend antwoord. Zo lezen we in Jesaja 58:13, 14: maak geen inbreuk op de sabbat, noem hem een vreugdedag, staak je dagelijkse bezigheden, doe geen zaken en dan zul je vreugde aan Mij beleven en Ik zal je doen genieten van het land dat Ik je in eigendom zal geven.

Het genieten kan weer terugkomen als we niet over de sabbat heenlopen. De sabbat houden betekent loslaten: je werk staken, je winst opgeven, niet doorgaan met jagen. En dan, zegt de profeet, belooft God dat Hij je het land weer in je macht zal geven. We denken dat we het dan juist kwijt zullen raken en nooit meer met de anderen zullen kunnen concurreren. We denken dat we de dingen in onze macht moeten houden, maar het omgekeerde is dan het geval: dat land heeft ons in de macht en maakt ons tot slaaf.

Dat kun je op alle terreinen van het leven toepassen, op je werk, je huwelijk, je gezin of je vakantie. En nu zegt de profeet: laat het allemaal los, vier de sabbat en dan zullen de dingen hun greep op jou loslaten en zal God het je geven. Het is wonderlijk dat hier deze geestelijke wet wordt geleerd bij iets dat zo oppervlakkig lijkt: genieten. Pas wie loslaat, begeeft zich op de weg van het genieten. Ik moet denken aan een man die hoorde dat hij kanker had. Hij mocht nog één lente meemaken. Hij vertelde me hoe hij intens genoot van de knoppen in de bomen en van de bloemen. Hij had het eigenlijk al losgelaten en kreeg het toen op verrassende wijze weer terug van God.

Prediker 2; 3:12; 5:17-19; 8:15; 9:7-9

Hooglied 5

Jesaja 58:13,14

1. Wanneer geniet u het meest?

2. Waarom is genieten soms zo moeilijk?

3. Kent u mensen, die voor u een voorbeeld zijn in het genieten? Wat is hun geheim?

Bewerking: Drs. Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Groei 2000-2

Echt genieten is niet gretig naar je toe halen wat je maar krijgen kunt

Maak van iedere dag een feestdag

Genieten betekent niet de dingen naar jezelf toehalen, maar het is je in de dingen verliezen