Artikel

CHRISTENEN KOMEN ZELDEN MET NIEUWE GEZICHTSPUNTEN
Een interview van Ella-Maria Beekman-van Blijderveen met Drs. René van Loon
printervriendelijke versie

‘De kloof’ is de laatste jaren een veelbesproken onderwerp in christelijk Nederland. De tegenstelling tussen onze tijd en de boodschap die wij als christen te brengen hebben, wordt breed uitgemeten. Vriendschapsevangelisatie, ‘evangelisatie als levensstijl’ zijn bekende begrippen geworden. Maar is het niet zo dat de boodschap altijd al haaks gestaan heeft op welke tijd dan ook? Een gesprek met de theoloog René van Loon, sinds vorig jaar werkzaam als pastoraal werker en evangelist in Capelle aan den IJssel.

"Het is altijd een vraag geweest hoe evangelie en cultuur zich tot elkaar verhouden’’, aldus René van Loon. "Het Evangelie heeft ook in onze Nederlandse cultuur op een bepaalde manier vorm gekregen. De kloof-problematiek heeft te maken met het feit dat de cultuur in de laatste tijd veel sneller veranderd is, dan voorheen. Vooral de laatste tientallen jaren lopen christenen tegen allerlei obstakels aan wanneer het gaat om evangelieverkondiging. Daar wordt verschillend mee omgegaan, maar in hoofdlijnen zie je twee reactiepatronen. Enerzijds is er sprake van een ‘botsing’ tussen cultuur en evangelie: je kunt niet tegelijkertijd geloven in wonderen én in elektriciteit. Datgene wat niet ‘houdbaar’is, wordt losgelaten. Dit verschijnsel is herkenbaar als je kijkt naar de ontwikkelingen binnen bijvoorbeeld de Gereformeerde kerken en in de Rooms-Katholieke Kerk. Anderzijds zie je dat er een bolwerk wordt opgebouwd om koste wat het kost te proberen op de oude voet verder te gaan. De grote vraag is dan ook hoe het klassieke christelijke geloof (met kernthema’s als het geloof in de Drieëenheid, de verzoening en ook de godheid van Jezus) een weg vindt in de huidige cultuur. Wat zijn de aanknopingspunten en de valkuilen van deze tijd?"

Waarheden
De vraag ‘hoe sta je als christen in de huidige cultuur’ wordt volgens René veel te weinig gesteld. "Christenen plaatsen zich al snel in een verdedigende houding en komen zelden met nieuwe gezichtspunten. Begrijpelijk, maar jammer. Allerlei waarheden, zoals verzoening, hel en hemel zijn afgeschaft door de moderne theologie. Dit brengt een heftige reactie teweeg bij het orthodoxe deel van christelijk Nederland. Zou het niet beter zijn om na te gaan waarom mensen bepaalde dogmata overboord zetten en wat het antwoord van het Evangelie is op de vragen die gesteld worden?"

"Natuurlijk is de moeite die men met de Bijbel heeft van alle tijden. Maar waarom geloofden mensen in de Middeleeuwen onvoorwaardelijk in het bestaan van een hel en een hemel, terwijl dat nu nietszeggende begrippen zijn? Had men veertig jaar geleden moeite met de wonderen die in de Bijbel worden verteld, nu is dat veel minder het geval. Het zou goed zijn wanneer wij vaker komen met woorden en voorbeelden die aansluiten op deze tijd. Dat is geen water bij de wijn doen. Integendeel. Het zou wel eens kunnen dat wij in de loop der tijden een te ‘lievig’ godsbeeld gecreëerd hebben. Juist in deze tijd, waarin men roept om rechtvaardigheid, om hogere en eerlijkere straffen, is het goed om ook dát aspect van Gods wezen te belichten. Iedere tijd vraagt om een eigen benadering."

Wat René hoog zit is dat men in ‘bijbelgetrouw’ Nederland te weinig creatief zoekt naar het vinden van aansluiting bij de mensen die nu, anno 2000, leven. "Het is van alle tijden dat mensen geraakt worden door het Evangelie. Dat is het werk van de Heilige Geest, Die openbaart wat ten diepste de menselijke behoefte is. Hij geeft het antwoord op de vragen die er leven in ons hart."

Mensbeeld
René vervolgt: "Vanaf de jaren ’60 is er sprake van een positief mensbeeld, waardoor het begrip ‘zonde’een geladen betekenis heeft gekregen. Geen wonder dat er in onze huidige maatschappij met ontzetting gereageerd wordt op het kwaad: redeloos geweld, moord en verkrachting. Mensen begrijpen het niet, omdat ze opgegroeid zijn met een positief mensbeeld. Het kwaad is weggeredeneerd: dat er mensen zijn die kwaad willen om het kwaad, werd niet erkend. De zogenaamde ‘stille tochten’geven aan hoe groot de verbijstering is. De samenleving stelt dus vragen over het kwaad en de oplossing ervan. En dat is nu juist het huiswerk dat een christen meekrijgt. De oude terminologie ‘wij zijn allen des doods schuldig’, of het begrip zonde slaat over het algemeen niet aan, tenzij het een link krijgt naar het heden: het kwaad schuilt in ieder mens."

Het vinden van nieuwe woorden is cruciaal, vindt Van Loon. "Hoe communiceer je, hoe sla je de brug, hoe laat je zien dat het kwaad niet alleen in die ene zieke figuur schuilt, maar ten diepste in ons allen geworteld is? Zijn wij als christenen bereid om eerlijk te zijn naar onszelf en naar God toe? Hoe zit het bij mij als het om zonde gaat? Benoem je het wel eens voor jezelf? Of erken je dat je zondaar bent en doe je er vervolgens niets mee? Is de leer die wij belijden ook iets wat wij waarnemen in ons eigen leven of staan belijden en beleven mijlenver van elkaar? Op de vragen die dit zelfonderzoek oproept, hebben wij niet altijd een antwoord, maar ze helpen ons wel om bruggen te slaan naar niet-christenen. Voorbeeld: wij nemen de zondigheid van de mens niet serieus wanneer mensen ons tegenvallen - ook in de gemeente - en we vervolgens kwaad weglopen en zeggen: zie je nou wel, die kerkmensen... Wij belijden met de mond dat wij zondig zijn, maar wanneer wij ermee geconfronteerd worden, reageren wij alsof het nieuw voor ons is."

Godheid van Jezus
Eén van de zaken die Van Loon belangrijk vindt om te communiceren is de godheid van Jezus. Wanneer Hij alleen een goed mens was geweest, wordt de betekenis die Zijn leven voor ons had, ontkracht. Juist met Zijn godheid heeft Hij de last van het lijden van de mensheid op Zich genomen, Hij kroop als het ware in de huid van de lijdende mens. Hij is dichtbij gekomen in Zijn Zoon. Dat is wat anders dan: ‘Jezus was een goed mens en ging aan Zijn goedheid ten onder’."

"Wanneer je vervolgens kijkt naar de klassieke verzoeningsleer kan op de vraag waarom God bloed moest zien, het antwoord gegeven worden dat Hij de schuld van de wereld niet op een andere manier kon dragen. Je kunt het echter ook vanuit het perspectief van de roep om rechtvaardigheid beantwoorden. Misdaad en schuld blijven bij God nooit onderschat; God neemt in het kruis het kwaad serieus en geeft tegelijkertijd hoop door het lijden van binnenuit mee te maken: Hij weet wat het is om slachtoffer te zijn. Tegelijkertijd geeft Hij ruimte om na te denken of daders de waarde van hun leven kunnen leren (er)kennen. Als je op die wijze de noodzaak van het kruis communiceert, is de boodschap uiterst actueel."

Gevoel
Iedereen lijkt tegenwoordig vanuit zijn gevoel te leven. Is het zinvol om hieraan tegemoet te komen door van het geloof ook een ‘gevoelskwestie’ te maken?

Van Loon: "Ik pleit ervoor om het gevoel serieus te nemen, maar het eerste uitgangspunt voor je geloof is de Bijbel zelf. Val daarop terug, ook al loop je het risico dat je voor fundamentalist wordt uitgemaakt. Als christenen zich realiseren dat er op bepaalde punten een botsing is tussen het gevoel en de boodschap van de Bijbel, dan is het goed om dat niet weg te redeneren. Realiseer je dat dit ook bij anderen leeft. Zeg niet zonder meer: wat je ervaart doet er niet toe, want de Bijbel zegt … Dan krijg je een geloof dat je wel belijdt, maar buiten de werkelijkheid staat. Pak de uitdaging op: de Bijbel aan de ene kant en je eigen beleving daarnaast. Wanneer je als tolk in de cultuur wilt staan, dan moet je ook weten wat er in die cultuur gaande is. Blijven zoeken naar antwoorden is essentieel. De fricties in je eigen leven zijn er, maar omdat je er zo aan gewend bent geraakt, bevraag je jezelf er niet meer op."

Als voorbeeld noemt René Elia op de Karmel: "Meer dan 400 profeten van Baäl die gedood worden. Hoe kan dat? Als ik eerlijk ben, stuit mij dit tegen de borst en dat geef ik ook aan als ik over deze passage preek. Er zijn drie mogelijkheden om te reageren: het staat er zo, maar je distantieert jezelf ervan. Of: het staat er zo, dus stel je verder geen vragen, je negeert het. Of, de derde optie: je hebt vragen, je probeert het te begrijpen en blijft zoeken naar een antwoord."

"Wat die Baälpriesters betreft: juist als je tot je door laat dringen wat er staat, wat er gebeurde, kun je ook meer oog krijgen voor de ernst van het kwaad dat door deze mensen is aangericht. Afgoden kunnen kennelijk een volk te gronde richten. Als we denken aan een afgod als het nationalisme, is al snel duidelijk dat dit ook voor onze tijd geldt."

Er is bij orthodoxe gelovigen soms sprake van geloven waarin voor Renés gevoel ‘de hete aardappels’ blijven liggen en waarbij de nadruk te eenzijdig ligt bij een liefdevolle, genezende God. "Er zijn echter ook duistere kanten, wrede passages in het Oude Testament. Het is niet eerlijk om die te negeren. Je kunt de mist ingaan door het Evangelie te ‘verpsychologiseren’: het idee dat wanneer je maar goed gelooft, alles ook zal lukken. In zo’n geval zal de mysterie-kant van God openbaar komen na de desillusie."

"De aantrekkelijkheid van het Evangelie schuilt in de echtheid ervan. Je kunt aan de mensen zien wat het betekent dat ze een relatie met God hebben. Ik geloof dan ook dat er veel te veel vragen niet gesteld worden of zijn weggemoffeld. Christenen zijn wellicht te doorkneed in het oplepelen van vanzelfsprekendheden. Maar het zijn vaak de crisismomenten in het geloof die je verder helpen."

Bijbelleessuggestie:

1 Koningen 18:20-46

Om over na te denken/gespreksvragen:

"Wanneer je als tolk in de cultuur wilt staan, dan moet je ook weten wat er in die cultuur gaande is." Hoe denk ik hierover?
Hoe ervaar ik de uitspraak dat crisismomenten in het geloof je verder kunnen helpen?

Groei 2000-3

| terug naar overzicht |