Volmaakte liefde drijft de vrees uit Drs. Wim Rietkerk

De twintigste eeuw is de eeuw van de angst. Wie de krant leest en tussen de regels door probeert te begrijpen wat er eigenlijk gebeurt en waarom mensen doen wat ze doen, stuit altijd weer op angst. Wat drijft mensen ertoe bomaanslagen te plegen en waarom gaan de koersen van de aandelen op de beurs in paniek op en neer? Maar ook als we denken aan ons persoonlijk leven. Waarom is de ene vader streng in de opvoeding en de andere veel te toegeeflijk? Waarom vinden veel jongeren vandaag de dag het moeilijk om zich te binden? Of om ervoor uit te komen wie ze zijn en wat ze eigenlijk denken? Steeds weer staat op de achtergrond angst.

Jezus zei niet voor niets tegen Zijn discipelen: “In de wereld heb je angst.” Daarmee bedoelde Hij niet de gezonde angst die ieder mens heeft voor gevaar. Als je over één nacht ijs loopt, dan heb je angst, en dat is maar goed ook, want dat helpt je om een verstandige keus te maken. Nee, Jezus bedoelde die verlammende angst, de angst die als een stille insluiper ’s nachts binnenkomt en je parten speelt. De angst die steeds als een onderstroom in het leven aanwezig is, als een verborgen vulkaan die rommelt en ieder moment kan uitbarsten. De dichter Marsman heeft dit soort angst als geen ander onder woorden gebracht toen hij schreef:

 Ik lig zwaar en verminkt in een hoek van de nacht,
 weerloos en blind, het paradijs is verbrand.
 Ik proef roet, dood, angst en bloed.
 Ik ben bang, ik ben bang voor de dood...

Angst, angst, angst
Heel veel mensen worden door angst gekweld. Soms bewust, als de dokter een levensbedreigende diagnose heeft gegeven. Maar veel vaker nog halfbewust of onbewust. Wat was de flits die door die piloot heenging en die hem noopte een herstart te maken waardoor het vliegtuig juist crashte? En wat is het voor angst die mij ’s nachts bekruipt als ik denk aan morgen? Het is de angst om te mislukken, angst het niet te halen, angst verwachtingen teleur te stellen, angst afgewezen te worden, angst het mooiste te missen, angst me te geven, angst voor alleenzijn, angst voor de leegte. Inderdaad: in de wereld heb je angst. Angst die ons tot verkeerde keuzes leidt, die ons verlamt en remt, frustreert en vaak ook deprimeert. En tegelijk leven we juist in een keuzecultuur. We moeten steeds weer kiezen uit de eindeloos vele mogelijkheden die ons aangeboden worden. Maar hoe kunnen we het goede kiezen als we zo door angst worden vervuld? Het levert juist angst op. Hoe komen we daar ooit goed uit?

Bijbels medicijn
Wat we moeten doen is luisteren naar het bijbelse medicijn tegen de angst. We strekken ons dan uit naar God en Zijn woord en naar wat Hij ons hierover te zeggen heeft. De oude apostel Johannes zegt: “Maar er is in de liefde geen vrees” (1 Johannes 4:18). Dat wil zeggen: er is één plaats waar de angst wegsmelt, sterker nog, waar de angst uitgeworpen wordt. Zoals een vreemd orgaan dat in mijn lichaam wordt ingeplant, afgestoten wordt. En die ene plaats is de liefde. Er is in de liefde geen vrees.

Iedereen die dit leest voelt: hier wordt een uitweg gewezen. Maar hoe werkt dat dan? Liefde als een opdracht, horizontaal, drijft die liefde vrees uit? Tot op zekere hoogte wel. Wanneer twee mensen elkaar niet kennen, dan zijn ze altijd wat beducht, dan is er vrees. En als ze elkaar niet mogen, of niet begrijpen, of haten, dan laait de angst op. Maar waar mensen elkaar gaan begrijpen, waar ze elkaar zelfs gaan liefhebben, daar verdwijnt de angst.
Alleen, zou ze echt helemaal verdwijnen? Er is toch ook een gezegde: wie liefde vermeerdert, vermeerdert smart? Je zou ook kunnen zeggen: vermeerdert angst. Want afgaan in de ogen van iemand van wie je veel houdt, is erger dan af te gaan voor iemand van wie je weinig houdt. En hoe meer je van iemand houdt, hoe meer je bang bent om die te missen. Daarom voegt Johannes er iets aan toe, alsof hij wil zeggen: ik begrijp het, er is meer nodig om angst uit te drijven. Eigenlijk maar één ding. En dan valt daar het woord volmaakte liefde. Die maakt alles anders. Die heeft een kracht dat ze zelfs de ergste angst uitwerpt.

Koosnaam
Maar wat bedoelt Johannes? Dat komen wij op het spoor als wij Volmaakte Liefde met een hoofdletter schrijven. Het is eigenlijk een omschrijving van de Naam. Dé Naam. In onze vertaling zien wij dat niet. Er staat gewoon met kleine lettertjes: de volmaakte liefde drijft de vrees uit (en wij denken misschien wel: help, moeten wij ook nog volmaakt liefhebben?). Maar Johannes schrijft hier in bedekte termen over de Eeuwige, de Barmhartige, de Schepper, Hij die alles draagt, Die de harten doorgrondt. Dat zijn allemaal oudtestamentische manieren om het uitspreken van de hoogheilige naam van God te vermijden en Hem toch te benoemen. Zij namen een kerneigenschap van God eruit en maakten dat tot Zijn naam, Zijn koosnaam.
Zo is Johannes hier ook bezig. Hij zegt: “Er is in de liefde geen vrees, maar de Volmaakte Liefde werpt de vrees uit”, en dan denkt hij aan Hem. Zo wijst Johannes dus omhoog en zegt: niet liefde op zichzelf, als iets wat wij moeten opbrengen redt ons van de angst, maar de Perfecte Liefde die ons van boven gegeven wordt. Dat woord ‘perfect’ wordt vandaag veel gebruikt door jongeren. Als ze iets moois zien of hun iets leuks overkomt, dan zeggen ze: “Dat is perfect!” In het woord ‘perfect’ zitten drie kleuren of betekenissen: totaal, volbracht en tot zijn doel gekomen.

Totaal
Volmaakte liefde betekent totale liefde. Het is een liefde die niets achterhoudt. Zo is de liefde van God. Johannes is daar zo diep van vervuld dat hij er zelfs zijn brief mee begonnen is (en het trekt door heel zijn brief heen): dit is de verkondiging die we van Jezus gehoord hebben: God is licht en in Hem is in het geheel geen duisternis. Misschien is Johannes zelf ook opgevoed in zo’n ernstig gezin waar je als kind het gevoel kreeg dat als het over God ging je moest oppassen. “Nu”, zegt hij, “daar ben ik door Jezus van bevrijd.” Er zit geen dubbele bodem in God. Wij geloven niet in een God met twee gezichten, een lichte en toch uiteindelijk ook een donkere kant, zodat we altijd in angst gevangen blijven voor die donkere achterkant van God.
“God is liefde”, zegt hij vlak voor onze tekst (vers 16). Dat wil zeggen: alles wat Hij doet is door liefde bepaald. Ze is volmaakt, totaal. Dat we naar Hem op weg zijn, dat alleen geneest ons van onze diepste angst. Het is een radicale therapie die doordringt tot de wortel. Want de wortel van alle angst is: mag ik er wel zijn, verdien ik niet het oordeel, eeuwige verwerping? Op de een of andere wijze heeft angst toch altijd te maken met straf. Maar wie vreest, heeft zich niet echt geopend voor die perfecte liefde van God in Jezus. De God die wij kennen in Jezus heeft geen dubbele bodem, er zit geen greintje duisternis in. Hij wijst ons niet af, nu niet en nooit niet.

Volbracht
Hoe kan Johannes dat nu zo zeker weten? Dat weet hij omdat die liefde is volbracht. De stam van het woord ‘volmaakt’ is dezelfde als die van het laatste kruiswoord toen Jezus na drie uren van diepe duisternis uitriep: “Het is volbracht.” Omdat Johannes met eigen ogen heeft gezien hoe Hij voor ons op Golgotha door alle diepten van pijn en helse angsten is heengegaan, weet hij dat God liefde is. Dat Hij onze straf gedragen heeft, onze angsten doorleden, onze dood doorbroken. Het is een in praktijk gebrachte liefde, niet slechts een illusie, een gevoel of een wensdroom. Maar Gods liefde heeft geschiedenis gemaakt. Het is ‘history’ geworden, zodat de geschiedenis ‘His story’ werd. Hij heeft overwonnen door de daden van Zijn liefde. Ons bestaan is gerechtvaardigd. Wij mogen er zijn. Zoals Gerrit Achterberg het heeft uitgedrukt in een gedicht:

Gij hebt het hoog geheim doorbroken, Here Jezus,
tussen ons en de Vader, naar Uw woord,
mogen wij zonder zonde zijn en nieuwe wezens,
wat er ook in ons leven is gebeurd!

Tot zijn doel gekomen
God wil wat met die volbrachte liefde. Het blijft een slag in de lucht als die liefde niet tot haar doel komt. Dat is de derde betekenis van het woord ‘volmaakt’. Zolang wij vrezen, zegt de apostel, is Zijn liefde nog niet in ons volmaakt geworden, tot haar doel gekomen. Liefde wil één worden. Dat zit in de aard van de liefde: versmelten, gemeenschap. Volmaakte liefde laat zich niet van haar object scheiden. Dat is wel het meest persoonlijke van de liefde van God. Hij komt ons in Zijn liefde zeer nabij. Daarom staat er van God in Jesaja 63 geschreven: in al uw benauwdheden was ook Ik benauwd. Ga maar na: wanneer wijkt de angst in het donker bij een kind? Niet door redenering, niet door uitleg of bezwering, het enige wat echt helpt is de hand van vader of moeder: nabijheid, de stem. Als die er altijd zijn dan is dat liefde die tot haar doel gekomen is.
Zo spreekt Johannes erover in zijn brief: er zal u niets overkomen of Hij staat daarin naast u. De ene keer ervaren wij dat rechtstreeks, de andere keer geeft Hij ons een seintje. Dan laat Hij het voelen via mensen, via een brief, via een bezoek, via iemand die zelfs als ik sterven ga me begeleidt. Dat moderne verschijnsel van iemand die de ander op die laatste gang begeleidt (een ‘buddy’ noemen ze dat bijvoorbeeld bij iemand die aids heeft) dat vind ik heel dicht tegen die perfecte liefde aan liggen.

Nabij
Omdat God ons altijd nabij is en ons kent in alle dingen, daarom zegt de Bijbel: laat je niet door wind of golven in de war jagen. Zeker, we zijn allemaal deel van een gebroken schepping, een natuur die verstoord is, een cultuur die ziek is, een lichaam dat in verval is en we hebben persoonlijkheden die falen en dwalen. Maar let op: de Perfecte Liefde staat daarin naast ons! Angsten zullen er altijd weer opnieuw zijn. Maar van nu af zijn we er niet langer slaaf van. In de Romeinenbrief staat: “Gij hebt niet ontvangen een geest van slavernij om opnieuw te vrezen, maar gij hebt ontvangen de Geest van het zoonschap, door welken we roepen: Abba, Vader.”  Hij is ons nabij als een vader.
 
Dat is de zekerheid die we hebben als we ons laten leiden door die perfecte liefde. Dat is het ook waartoe die laatste zin van Johannes ons oproept: perfecte liefde die in ons komt en de angst uitdrijft en ons maakt tot voertuig van Zijn liefde. Als we ons voor Hem openstellen en zelf op onze beurt die liefde aan anderen bewijzen, dan komt Zijn liefde tot haar doel.

Bijbelleessuggesties:
1 Johannes 4:18
Psalm 107:1-9
Romeinen 8:15-17

Om over na te denken / gespreksvragen:
1.Wat roept angst in u op? Is het uw ervaring dat Gods nabijheid uw angsten kan uitdrijven? Kunt u een concreet voorbeeld bedenken?
2. Helpt Gods liefde u om ook liefdevol naar anderen toe te zijn?

Bewerking: Drs. Marleen Hengelaar-Rookmaaker

Groei 2004-1

Auteur : Drs. Wim Rietkerk

Drs. Wim Rietkerk (1941) is getrouwd, vader van drie volwassen kinderen en opa van zes kleinkinderen. Sinds 1979 woont hij in Utrecht in een huis van L'abri. Dit is een jongeren woon-, studie- en leefgemeenschap. Het L’abriwerk werd in 1955 door dr. Francis Schaeffer opgerichte en het gaat daarbij om toerusting op het gebied van fundamentele levensvragen.
Wim Rietkerk is raadslid van de ChristenUnie in Utrecht en daarnaast is zijn voornaamste taak het leidinggeven aan het werk van L'abri in Nederland en daarbuiten. Er zijn L'abri-centra in 8 landen.(zie www.labri.com ) Verder is hij internationaal bestuurslid van het European Leadership Forum, dat jaarlijks een internationale conferentie belegt in Sopron in Hongarije. Hier proberen zij om met name Oost Europeanen om te scholen tot christen democraten. Er zijn enkele boeken verschenen van zijn hand onder de titel: Ik wou dat ik kon geloven (Kok – Kampen), In dubio (Novapres – Apeldoorn)  De kunst van het loslaten' (Kok – Kampen) en Die ver is, is nabij (Kok – Kampen).

De informatie op deze pagina is afkomstig uit het tijdschrift "Groei".
U kunt deze informatie online vinden op http://www.groei.org
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:
Stichting Proclama
Postbus 271
3940 AG Doorn
Telefoon 0343 - 449 419
Fax 0343 - 449 418
Email : redactie@groei.org

Bezoekadres: "Het Berghuys"
Bergweg 1
3941 RA Doorn
(alleen na afspraak)