 | HOE KAN IK MENSEN HELPEN DIE GEEN UITZICHT MEER HEBBEN? Wanneer wij mensen willen helpen, zoeken we vaak onze kracht in woorden. Maar vaak schieten woorden te kort want we hebben vooral met emoties te maken. |
Met vertwijfeling en desoriëntatie. Met een mens die zich bevindt in een spiraal van hopeloosheid en uitzichtloosheid, ondanks wellicht jarenlange strijd of een gevecht met ontwortelende ervaringen.
Signalen
Zijn er signalen waarop we kunnen letten? Wanneer je praat met mensen die zelfdoding in de naaste omgeving meemaakten, komt vaak ter sprake dat signalen niet zijn opgemerkt. Ze werden eerder geplaatst in het kader van groeifasen of bepaalde omstandigheden waar iemand mee te maken had. Pas later – in het licht van suïcide - werd het duidelijker. Voorbeelden:
“De momenten van openheid werden minder”
“Ik mocht niet meer zo dichtbij komen…”
“Zij sprak heel negatief over zichzelf”
“Ze had gevoel dat haar leven geen waarde had”
“Er was sprake van seksuele verwarring”
“Hij scheen zich op te sluiten in zijn eigen gedachten”
“Ik dacht dat ze alleen wat depressief was…”
“Soms dacht ik enorme agressie te zien, maar dan was het weer weg”
“Hij was de laatste tijd erg negatief over mensen en situaties”
“Hij had weinig vertrouwen in de toekomst”
“De geloofsbeleving stelde minder voor, God werd niet meer ervaren”
“Er was sprake van slapeloosheid, gewichtsverlies en het uiten van een doodswens”
“Ik gaf hem meer ruimte omdat ik dacht dat dat nodig was, maar het feit dat hij zich terugtrok had me juist moeten prikkelen om met moed door te vragen”
“Zij had het gevoel enorm gefaald te hebben, en weinig betekenis voor anderen te hebben”
“Hij had weinig contact met anderen”
“Er was sprake van een cynisch levensgevoel”
Veel nabestaanden voelen zich hieronder schuldig. Vooral omdat na zelfdoding alles in een ander daglicht komt te staan, dus ook de relatie die je met de betrokkene had. Had je meer moeten luisteren? Meer tijd moeten geven? Waarom heb je het niet in de gaten gehad? Waarom is hij of zij niet gaan praten? Waarom ben je niet op bepaalde signalen ingegaan, waardoor onderschatte je het? Waarom heb je aan eigen onmacht toegegeven?
Pastoraal klimaat
Hoe kunnen we aan een meer kwetsbaar, pastoraal klimaat werken van waaruit geleidelijk aan bruggen geslagen kunnen worden naar de beleving van iemand in psychische en geestelijke nood? Een klimaat dat gebaseerd is op echtheid en niet-veroordelende eerlijkheid waarbij mensen zich veilig blijven voelen maar ook durven komen met hun verhaal.
Dr. J. van der Wal schrijft hierover in zijn boek ‘Suïcide’ : “Een moraliserende benadering is zeker in het contact met suïcidale mensen uiterst schadelijk en berust op een verkeerde kijk op de zaak. Want suïcidaliteit is niet in de eerste plaats ethisch, maar een levensprobleem. Daar zitten uiteraard ook ethische kanten aan, maar daar mogen we niet eenzijdig alle nadruk op leggen. Wie dat doet ontloopt de relatie met de hele mens achter het suïcidale gedrag en laat hem niet alleen gevangen in zijn kerker van angst, wanhoop of frustratie, maar staat ook nog eens de lichtstralen van hoop op bevrijding in de weg." Hij zegt verder dat hulp vooral gericht moet zijn op het maken van een opening in de gesloten wereld van hem of haar. “De relatie is als het ware het draagvlak voor de hulpverlening. Dan beginnen we niet met oordelen, maar met luisteren. Wie barmhartig wil zijn, zal eerst willen weten waar de pijn zit." Het gaat om een bewogen en betrokken houding waarbij we de mens willen leren kennen.
Levensangst
Ron Hutchcraft schreef in ‘The battle for a generation’: “Wanneer jongeren door zelfdoding omkomen, is het in de regel niet omdat ze willen sterven, maar omdat ze een einde willen maken aan hun pijn." De last van het leven is dan te zwaar en ze lijden er teveel aan.
Het is bijzonder in de Bijbel te lezen dat Jezus ook moeite en psychische nood kende, vooral toen de angst voor Zijn naderende sterven Hem overviel. In Matteüs 25 lezen we dat Hij intens onder druk staat en er haast onder dreigt te bezwijken. Maar omdat Hij overwint en ‘de duivel onttroont’ kan Hij nu iedereen bevrijden “die gedurende hun ganse leven door angst voor de dood tot slavernij gedoemd waren” ( Hebreeën 2:15). Hij begrijpt wat het is om kwetsbaar mens te zijn maar nodigt ons daarom uit om door Hem ‘vrijmoedig toe te gaan tot de troon van genade’ zodat we “barmhartigheid ontvangen en genade vinden om hulp te verkrijgen te gelegenertijd” (Hebreeën 4:16).
Jezus biedt een pastoraal klimaat aan: niet van veroordeling maar van de uitnodiging om in alle kwetsbaarheid en verwarring tot Hem te komen. Hij wil luisteren en het gesprek aangaan.
Gespreksvraag:
Wat kan ons aandeel zijn om een meer pastoraal klimaat te krijgen in allerlei verbanden?
Gebed:
Dank U wel dat Jezus één van ons is geworden: een mens van vlees en bloed. Dank U wel dat Hij kon volharden tot het einde en het kwaad en de dood heeft overwonnen. Helpt ons om vanuit Zijn barmhartigheid te ontdekken hoe we anderen in hun vragen en nood beter tegemoet kunnen komen.
