Hard werken - de manier om gevoelens te ontvluchten

Drs. Bert Reinds

"Tonen van gevoelens kost tijd en tijd kost geld"

Deze tijd kenmerkt zich door een snel, afgepast en gecontroleerd leven: 'het moet op maat zijn'. De mens is veel 'onderweg' en steeds minder 'thuis'. In relaties vindt hij het belangrijker dát er iets gebeurt dan hóe en waarom er iets gebeurt. Het hebben en uiten van gevoelens wordt daarbij vaak als lastig ervaren, laat staat dat iemand zich om de gevoelens van een ander bekommert.

Thijs (34) herkent dat. "Wanneer iemand zijn gevoelens laat zien, reageer ik terughoudend. Ik word er onzeker van en misschien ook wel een beetje bang dat ik de controle over mijzelf kwijt raak. Trouwens, wanneer ik om mij heen kijk, geloof ik dat niemand echt zit te wachten op gevoelens van anderen. Waarom zou ik er dan wel energie in steken? Ook heb ik gemerkt dat de collega's op mijn werk het vervelend vinden als anderen hun gevoelens laten zien. Al die gesprekken kosten alleen maar tijd en tijd kost nu eenmaal geld".

Individualisme en activisme vieren hoogtij en het leven in verbondenheid wordt zowel in het gezin, de gemeente en in de maatschappij minder en minder ervaren. Toch verlangt de mens naar geborgenheid en bevestiging. Of, anders gezegd: de mens is op zoek naar zijn 'thuis'. In die zoektocht naar veiligheid en geborgenheid stuit de mens op allerlei surrogaatoplossingen. Voorbeelden van deze tijdelijke bevredigingen zijn: vlucht in arbeid (inclusief kerkenwerk), sport (fitness), seksualiteit, internet, babbelbox en noem maar op. Op de vraag of deze surrogaatoplossingen bevrediging bieden, ligt het antwoord voor de hand: ze hebben vaak meer weg van pijnbestrijding dan van wondverzorging.

Verstandig zijn
Betrokken zijn op elkaar, erkennen dat daarbij het gevoel en verstand nogal eens met elkaar in conflict zijn, daarvoor niet weglopen, dat is wat God van ons vraagt wanneer Hij zegt: "Het is niet goed dat de mens alleen zij" (Genesis 2:18).
In de Bijbel maant onder anderen Petrus de christenen om nuchter te zijn (1 Petrus 1:13;  4: 7; 5: 8). Dat betekent niet alleen: gebruik het verstand, maar zeker ook: wees verstandig. Het gaat hier om het juiste onderscheidingsvermogen, om de 'geestelijke' of 'vleselijke' houding van onze ziel, inclusief gevoelens en emoties.

Laat mij dat met een voorbeeld duidelijk maken. De baan van Jan Willem staat op de tocht vanwege een grootscheepse reorganisatie. Hij is hier uiterst bezorgd over en zegt: "Hoewel ik weet dat ik God kan en moet vertrouwen, ben ik toch bang om mijn baan te verliezen. Die angst, ik geef dat toe, reageer ik thuis af. Thuis ben ik zeer snel geïrriteerd en prikkelbaar. Toch moet ik op den duur leren met dit spanningsveld om te gaan. Tevens moet ik leren dat wat ik wil niet altijd werkelijkheid is, wordt of blijft. Er zijn dingen die ik doe omdat ik weet dat ze zin hebben, niet omdat ik er zoveel zin in heb. Soms moet ik me zo voelen om tot een nieuwe manier van handelen te komen. Of, andersom, soms moet ik zo handelen om tot een nieuwe manier van voelen te komen."
Wanneer volwassenen de goede (open) strijd willen strijden (1 Timotheüs 1:18), en zich dus kwetsbaar durven op te stellen, hun eigen problemen onder ogen durven te zien, biedt dat niet alleen voordeel voor henzelf, maar ook voor hun kinderen. Voor hen ontstaat de ruimte om sociaal en emotioneel naar volwassenheid te groeien.

Hart voor je kind
Er zijn volwassenen die moeite hebben om rekening te houden met het gevoelsleven van hun kinderen. Dat gevoelsleven wordt dan bijvoorbeeld weggewuifd met uitspraken als: "Natuurlijk meen je dat niet", en "denk er maar niet te veel over na".
En herkent u de volgende uitspraken? "Nu moet je er maar eens over ophouden, je weet toch dat wij het goed bedoelen" en "stel je toch niet zo aan"? De kans dat kinderen zich niet meer serieus genomen voelen is dan groot. Uiteindelijk veroorzaakt dit een naar binnen gekeerde houding bij het kind.
Marjolein (13) is wat dat betreft een goed voorbeeld. Ze zegt: "Na een tijdje leerde ik dat ik mijn mond moest houden. Als ik van school thuis kom en ik heb een probleem, ga ik gewoon naar mijn kamer en zet een vrolijk gezicht op. Het is niet nodig om mijn ouders van streek te maken. Mijn vader en moeder moeten niets van mijn problemen hebben. Tijdens het eten vraagt mijn vader wel eens hoe het op school gaat. Ik antwoord dan gemaakt vrolijk: "Goed hoor!".'Mooi zo', reageert mijn vader en vraagt of ik de pindakaas even wil doorgeven."

Echtheid
Ik noem dit een gemakkelijke manier van opvoeden. We maken ons er dan gemakkelijk van af door het hanteren van wat zelfbedachte richtlijnen waarvan niet mag worden afgeweken. De richtlijnen staan centraal. Of de persoon, in ons geval het kind, bij het opvoedingsproces betrokken is, is nog maar de vraag.
Deze manier van opvoeden geeft het idee dat het ouderschap geslaagd is wanneer we een aantal maniertjes toepassen. Jammer, omdat opvoeden en ouderschap méér betekenen dan het gedrag van je kind beïnvloeden en dresseren. In mijn werk merk ik dat jongeren (en ik denk ook veel volwassenen) moe zijn van deze façade. Men wil echtheid, oprechte belangstelling, naast geborgenheid en veiligheid. Misschien zou dat de generatiekloof wel eens kleiner kunnen maken.

Een ander voorbeeld betreft Ruth (18). Ze zegt: "Ik ben bang en heb helemaal geen zin in de toekomst. Toch is het blijkbaar onvermijdelijk dat mensen volwassen moeten worden. Maar juist het volwassen gedrag maakt mij zo bang. Weet je wat ik mis? De worsteling van volwassenen bij het volwassen worden en het volwassen zijn. Waarom durven ze dat niet te laten zien? Dat zou mij ook helpen om zelf volwassen te worden"
Hart hebben voor je kind houdt in dat je niet langer met elkaar omgaat als moralisten, maar als ouder van je kind dat je liefhebt. In het vertrouwen dat je elkaar steunt, wetend dat God groei wil geven.
Zijn we bereid om gevoelens met elkaar te delen? Ons kind heeft behoefte aan een veilige plek om emotioneel te groeien. Ouders kunnen hierbij ondersteuning bieden.

Bruggenbouwer
Natuurlijk wordt het beantwoorden van de vraag: 'Hoe doe je dat dan'? in een artikel al snel een 'kort-door-de-bocht-oplossing'. Ondanks dit gevaar wil ik toch een voorzichtige aanzet geven die ouders mogelijk kunnen helpen en bemoedigen.

De eerste stap is bewustwording. Jezelf toestaan om te ervaren wat er al is. Emotioneel bewust worden houdt simpelweg in dat je gaat ervaren en accepteren dat jij en je kind emoties hebben, en dat je die kunt benoemen of kunt wegstoppen.
Wanneer je als ouder dit aspect weglaat, ontstaat er weinig openheid voor correctie. Het gezin krijgt dan een star en gesloten karakter. Het is toch waardevol om bij elkaar naar binnen te mogen kijken? Juist dat geeft betrokkenheid, individuele groei en groei in het gezin. Ga op zoek naar die momenten, of probeer ze te creëren.

Vervolgens moeten we als ouders erkennen dat dit een proces is en geen éénmalige handeling. Dit wordt zichtbaar door goed en zorgvuldig naar de kinderen te luisteren, door niet al te veel zelf in te vullen of, een andere bekende valkuil, alles alvast voor je kind op te lossen. Stel de juiste vragen. Ga niet op zoek naar de schuldvraag (denk in dit verband aan de drie vrienden van Job). Kom in sommige gevallen terug op eerder genomen beslissingen. Nogmaals: een open relatie tussen ouder en kind is belangrijker dan gewenst en aangepast gedrag.

Een derde stap is je kind (en jezelf) helpen om woorden te vinden voor de belevingskant van het leven. Hierdoor komen de emoties in de juiste verhouding tot het verstand, het redeneren en beargumenteren te staan. Tenslotte is het belangrijk dat een kind zijn grenzen weet. Het oefenen van  de betrokkenheid is veilig binnen de door ouders gestelde grenzen. Hierdoor groeit de verantwoordelijkheid van het kind.

Geschikt of beschikbaar
Hoe gaan we bovenstaande nu handen en voeten geven? Ik geef toe dat het feit dat je als ouders de belangrijkste sleutels in handen hebt om toegang te krijgen tot het hart van je kind, soms best verlammend kan werken. 'Doe ik het wel goed?', is in dit verband een veel gestelde vraag. Wees er in dat geval zeker van dat God jou geschikt acht voor het ouderschap. Onder Zijn leiding kun je dit proces starten en voortzetten. Hij vraagt alleen maar of jij beschikbaar wilt zijn voor Zijn leiding. Luister daarom naar Hem. Dat is pas verstandig.

Bijbelleessuggesties:

Om over na te denken / gespreksvragen:

  1. Op welke wijze geef jij plaats aan jouw gevoelens en emoties in je leven? Ben je daar tevreden over? Heeft het invloed op het benaderen van jouw kind met zijn gevoelens en emoties? Hoe reageert je kind op jou?
  2. Overleg met je partner en, voor zover mogelijk, met je kinderen op welke wijze openheid over emoties een plaats krijgt in het gezin.

Groei 2003-2

Auteur : Drs. Bert Reinds
Bert Reinds (1960) is orthopedagoog en heeft een praktijk aan huis www.meandmyhouse.nl. Daarnaast houdt hij lezingen op het gebied van identiteit, relaties, huwelijk en gezin, onderwerpen die met geloof en het dagelijks leven te maken hebben. Ook het trainen van mentoren in middelbaar onderwijs behoort tot zijn taken. Naast therapeut en trainer is Bert auteur. Van zijn hand verschenen bij Plateau - Barneveld: 'Vader zijn met hart en handen', 'Ik lach wel maar ik ben niet blij', 'Kwetsbaar' en 'Maak er werk van'. Bert is getrouwd met Willemien en samen hebben ze vijf jongens. Ook hebben ze inmiddels kleinkinderen.

De informatie op deze pagina is afkomstig uit het tijdschrift "Groei".
U kunt deze informatie online vinden op http://www.groei.org
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:
Stichting Proclama
Postbus 271
3940 AG Doorn
Telefoon 0343 - 449 419
Fax 0343 - 449 418
Email : redactie@groei.org

Bezoekadres: "Het Berghuys"
Bergweg 1
3941 RA Doorn
(alleen na afspraak)