 | VERDRIET MOET ZO GAUW MOGELIJK OVER ZIJN Willy Bakker-Huizenga |
Lijden en lijden is niet twee, maar duizend
PYN-GEDAGTE
O, die pyn-gedagte: My kind is dood!...
Dit brand soos 'n pyl in my.
Die mense sien daar niks nie van,
en die Here alleen die weet wat ek ly.
Die dae kom en nagte gaan:
die skadu's word lank en weer kort;
die drywerstem van my werk weerklink,
en ek gaan op my kruisweg vort.
In dit gedicht geeft de Afrikaanse dichter Totius uiting aan zijn diep verdriet, nadat zijn zoontje van een jaar is overleden en zeven weken later zijn dertienjarig dochtertje door
de bliksem werd getroffen, toen ze door een open raam naar het onweer keek.
Wat is er veel verdriet in mensenlevens. Je kunt verdriet hebben om heel veel redenen. Een dominee zei eens: "Lijden en lijden is niet twee, maar duizend."
Hoe gaan mensen met verdriet om? Daar is al veel over geschreven. Ieder verdriet is uniek en daarom is het zo moeilijk om te troosten en je te laten troosten. "Het hart kent zijn eigen droefheid," zegt Spreuken 14:10. Een ander kan moeilijk peilen hoeveel of hoe weinig verdriet je op een bepaald moment hebt. Verdriet is intiem, omdat het dichtbij je eigen ik komt. "En die Here alleen die weet wat ek ly."
Verbijstering
Na een ernstige gebeurtenis kan je leven volledig overhoop liggen. Zelf zit ik nog midden in een periode van verdriet en rouw. Mijn man Niek overleed eind juli vorig jaar. Dat maakt mij nu extra kwetsbaar om over emoties als verdriet te schrijven.
Totaal niet vermoedend dat er iets ernstigs aan de hand was, kreeg Niek na een onderzoek te horen dat hij kanker had in een vergevorderd stadium en dat hij hooguit nog een paar maanden zou leven. Onze wereld stortte in. "Ik ga veel eerder naar de hemel dan ik gedacht had", zei hij. Mijn eerste reactie was: "Ik ga met je mee. Wat moet ik hier zonder jou?" In onze wanhoop vluchtten we naar God. We vouwden onze handen, lieten opeens alle boeken en studieboeken waar we in lazen dicht en pakten steeds maar weer het beste Troostboek dat er is.
Zo zongen wij in onze verbijstering:
"Op u bouwt ieder die U kent,
die in zijn angst zich tot U wendt,
want wie U zoeken in hun leven,
hebt U, o Here, nooit begeven."
(Psalm 9 vers 7)
Verlegenheid
Ik ben opgegroeid in een tijd waarin je vooral niet met je emoties te koop moest lopen.
"Bewaar je tranen voor later", zei een leraar eens tegen de klas. Hoezo later? Zijn opmerking bracht me als tiener in verwarring.
Het viel me toen al op hoe eerlijk psalmdichters hun emoties verwoorden, hun wanhoop, vertwijfeling, worsteling, verdriet. Waarom zij wel en waarom kon dat in mijn eigen (kerk)omgeving niet? Ik merk dat het in onze cultuur nog steeds heel moeilijk is om bepaalde emoties te uiten en er goed mee om te leren gaan.
Er is een grote verlegenheid om woorden te geven aan verdriet. We hebben daar ook niet zoveel woorden voor. Wel clichés, veel dooddoeners die weinig effect hebben, omdat jouw verdriet zo persoonlijk is. Pastor Marinus van den Berg noemt in dit verband de uitdrukking 'Dat kan ik mij goed voorstellen' de meest gehoorde leugen. Ook in onze zogenaamde maakbare cultuur waarin men het lijden en de pijn van een ander liever ontwijkt, hebben we zo onze eigen codes over wat je nu wel of niet moet zeggen.
Iedere christen heeft wel een of meer bijbelteksten paraat die troost gaven en nog geven in moeilijke dagen. We hebben onze lievelingspsalmen. Zo verschillend als we zijn, kunnen we door het samen zingen gelukkig wel betrokkenheid ervaren die we in een onderling gesprek soms pijnlijk missen. Voor veel kerkgangers werkt het helend om psalmen en liederen te zingen waardoor er erkenning en herkenning is voor jouw persoonlijke moeite. Tijdens het zingen kan er opeens een gevoelige snaar worden geraakt. Dan kan er van binnen iets breken en komen er zomaar tranen.
God heeft als geen ander oog voor onze persoonlijke moeite. Hij verzamelt onze tranen zelfs in een kruik (Psalm 56). Als God met zoveel zorg met jouw en mijn tranen omgaat, dan is Hij wel heel dichtbij in ons verdriet. Dan blijf je in verdriet en in grote vragen op die God vertrouwen!
Het is opvallend dat onder de verschillende categorieën psalmen de categorie klaagpsalmen de grootste is. Klagen, treuren mag. Er is veel te klagen in intense boosheid tot in berustend huilen toe.
Verwondering
Bij andere mensen in mijn omgeving had ik me er al meerdere keren over verwonderd hoe ze in de grootste moeite overeind bleven. Ze gaven in hun diep verdriet een krachtig getuigenis van onze Grote God bij wie ze schuilden. Nu ervoeren wij diezelfde kracht en geborgenheid. Dat God je door de diepste diepten draagt als de dood van iemand met wie je leven vergroeid is, angstig dichtbij komt. Dat je absoluut niet begrijpt waar dit sterven nu goed voor is, maar tegelijk vertrouwt dat God erbij is. In diep verdriet konden we blij getuigen. Dat was een wonder van de Heilige Geest.
De dood zat ons op de hielen en toch waren er nog zoveel mooie momenten. We konden intens genieten van het laatste voorjaar samen, het begin van de zomer: "Zie je die bloemen, de jonge merels zijn uitgevlogen, we krijgen dit jaar veel bessen. Zou ik ze nog kunnen eten? Het wordt vandaag weer een prachtige dag", zei Niek als hij de zon zag opkomen.
De lach en de traan liggen vaak dicht bij elkaar. Hoogte- en dieptepunten wisselen elkaar niet alleen af, maar zijn er vaak tegelijk in je leven.
Het lukte om met Gods hulp dag per dag te leven. Dat was al zwaar genoeg. Er was geen tijd om te wanhopen, er moest zoveel geregeld worden, het zorgen voor mijn doodzieke man werd steeds intensiever. Aan later denken was een totaal zinloze bezigheid. Op zulke momenten voel je dat je boven jezelf wordt uitgetild.
Leegte
En toen kwam de dood en daarna de grote stilte en leegte.
Het is als verder leven met een open wond en dat voelt als een diepe lichamelijke pijn. Als je een grote wond hebt, of een zware operatie ondergaat, moet je verzorgd worden, moet er praktische hulp komen, moet er vooral niet geredeneerd worden.
Mensen die bloeden uit een wond hebben heel weinig energie en hebben veel rust en ruimte nodig. Het 'genezingsproces' verloopt voor ieder die gewond is anders.
Verdoofd na zoveel ingrijpende gebeurtenissen dringt laagje voor laagje de diepe pijn door van het nooit meer samen zijn. Zou het waar zijn dat God je in grote nood beschermt door bepaalde pijn beetje bij beetje toe te laten?
Als de werkelijkheid van het alleen verder moeten harde realiteit wordt, komen er dagen waarin je je afvraagt hoe het nu verder moet. Het is vast een boze droom. Straks is het
voorbij en wordt ons leven weer gewoon. Dan pakken we samen de draad weer op. Nee dus. Een afschuwelijke gewaarwording die ik nauwelijks durfde toe te laten.
David roept God aan in zijn nood en schreeuwt het uit: God waar bent u? Waar is uw trouw? "Waarom vergeet Gij mij?" (Psalm 42:10). Waar zijn uw vaderarmen, nu de leegte zo groot is?
Psalm 42 wordt wel de psalm van de golfbeweging genoemd. David prijst God en tegelijk bestormt hij de hemel met zijn waaromvragen. O zo herkenbaar in tegenstrijdige gevoelens die je verwarren. En Psalm 88 is de psalm vol wanhoop. Het laatste woord is duisternis. Als je door een diepe depressie heengaat, doet zo'n psalm gewoon goed. Er is niets mis met gevoelens van diepe wanhoop. Psychiater P. Los zei hier eens over: "Ik hoop dat depressieve mensen op een gegeven moment weer iets van hun verdriet gaan voelen."
Ik ging in die moeilijke weken waarin ik wist dat God dichtbij was, maar er niets meer van voelde, bidden: "Met mijn verstand blijf ik absoluut geloven dat het waar is wat u op zoveel plaatsen in de Bijbel zegt, maar mijn gevoel ervaart daar nu helemaal niets meer van. Laat mij uw trouw en hulp weer ervaren." Net als zoveel mensen in grote moeite worstelde ik en kwam er een moment dat ik met David Psalm 27 kon zingen:
"U zorgt voor mij in mijn verlatenheid."
En: "Mijn God, waar was mijn hoop, mijn moed gebleven?
Ik was vergaan in al mijn smart en rouw.
Maar door Gods trouw keert mijn vertrouwen weer."
Voorzichtigheid
Ik denk dat je met grote voorzichtigheid een ander bepaalde teksten en psalmen moet aanreiken. Iedereen heeft wel de ervaring dat je de woorden van troost zelf ontdekken moet in een kerkdienst of dat je al lezende in je Bijbel door bepaalde teksten wordt aangeraakt.
De ene keer zeg je amen op een lied en zing je met een hart vol dankbaarheid en vertrouwen. Een andere keer voel je dat de bijna lijfelijke wond weer gaat bloeden
en stroomt je verdriet eruit.
De grootste valkuil is dat we voor onze eigen gemoedsrust graag zien dat diep verwonde mensen zo snel mogelijk weer in een toestand van overgave en berusting komen. Dan heb je als omgeving een probleem minder. In wezen is dat een vlucht voor de moeite van de ander.
Een gevaar voor christenen is dat er door het vlotte gebruik van vrome woorden geen veilige ruimte is om voorzichtig te vertellen dat je Gods nabijheid gelukkig wel ervaart, maar dat je verdriet niet minder maar eerder erger wordt. In verdriet dat (nog) niet of nooit kleiner wordt, kan je vertrouwen op God wel groter worden.
Hoeveel ruimte geven we elkaar om 'moeilijke emoties' te uiten? Ik wil dit onderwerp graag bespreekbaar maken, want vandaag overkomt het mij, morgen kan het jou overkomen. Lijden hoort bij dit leven.
Hoopvolle toekomst
Het helpt mij om in deze periode te kijken naar mensen die ook door groot verdriet of crisis zijn heengegaan. Ik zie hoe God hen overeind heeft gehouden en nieuwe krachten gaf, soms zelfs onder onmenselijke omstandigheden, of door de dood heen. Waarom schamen we ons dan toch zo voor onze tranen? Waarom slik ik veel tranen in?
Ik heb nu veel behoefte aan mensen die eerlijk zijn over hun emoties. De schrijver C.S. Lewis was er een. Hij had de moed om een bepaald taboe na het overlijden van zijn vrouw te doorbreken. Onder pseudoniem schreef hij: 'A grief observed'; de Nederlandse versie heet 'Verdriet, dood en geloof'. Voor mij was het de eerste keer dat ik las dat een bekend schrijver zijn woede naar God uitte en dat ook nog eens opschreef. Reacties van recensenten waren lang niet allemaal positief. Hoe durfde Lewis? Lewis kwam door een diepe crisis heen en uiteindelijk voelde hij zich veel dichter bij zijn liefdevolle God en Vader.
Zijn vrouw Joy zei kort voor haar sterven: "There is some pain in happiness." In veel kleine dingen ervaar ik ook het omgekeerde: There is some happiness in pain!
De alledaagse werkelijkheid met zijn kleine en grote verdrietigheden en kleine en grote lichtpunten heeft iets van bergbeklimmen: omhoog klauteren, terugvallen en dan toch weer proberen om omhoog te krabbelen. En als mij dat laatste niet lukt? Dan heb ik de ene keer gewoon praktische hulp of afleiding nodig, een andere keer moet ik mijn handen vouwen en bidden om vrede en rust in een onrustig hart en voor de zoveelste keer de tekst opzoeken in Jeremia 29:11: "Want ik weet, welke gedachten Ik over u koester, luidt het woord des Heren, gedachten van vrede en niet van onheil, om u een hoopvolle toekomst te geven."
Bijbelleessuggesties:
Psalm 25, 42, 88.
Om over na te denken / gespreksvragen:
Groei 2003-2
U bent nu hier
artikel<
Verdriet moet zo gauw mogelijk over zijn<
Heeft u vragen of wilt u reageren op de aangeboden informatie ?
Klik dan hier
