Artikel

GODS GROOTSTE TROOST IS IN ZIJN NABIJHEID
Een interview van Bert Pol met Edith Schouten
printervriendelijke versie

Als je met Edith Schouten praat, vliegt de tijd voorbij. Dat komt niet alleen door het feit hoe ze bepaalde zaken verwoordt, een recht-door-zee-mentaliteit zonder enige franje, een prachtige verteltrant, maar de uren snellen ook heen omdat Edith Schouten een eerlijk levensverhaal neerzet. Een leven met haar Ad, dat door de dood al weer historie is geworden, haar zes kinderen, haar huidige, gevarieerde werkzaamheden en haar leven met God. Daarover heeft ze destijds een mooi boek geschreven: ‘Als een mus valt’.

Tijdens het gesprek wordt Ad steeds liefdevol door Edith Schouten (haar eigen familienaam is Van Heijningen) gememoreerd. Ze laat een foto van hem zien. “Je ziet daarop dat hij er slecht uitzag. Hij is maar 42 jaar geworden.” Al snel komt ze met een tweede portret. “Deze is beter”, zegt ze. “Gelukkig had ik mijn kinderen, want anders was ik echt doorgedraaid. Als je alleen komt te staan door een echtscheiding of door de dood van je partner, kun je rare dingen doen. Je kunt bij de pakken gaan neerzitten, je gaat piekeren of je zoekt noodoplossingen en je neemt halsoverkop een nieuwe relatie. Maar dan is het oude nog niet verwerkt en merk je al gauw dat dit ook niet gaat. Overigens met alle respect voor mensen die wel gauw een nieuwe relatie aangaan.” Edith Schouten is heel direct en draait er niet omheen voor welke problemen je komt te staan wanneer je partner sterft. Maar ook haar zes kinderen, inclusief een pleegkind, bleven geschokt achter.

“Het is toch raar, een God die van je houdt en die je vader van je afneemt, zo dachten onze kinderen. Om daarover echt door te praten was niet makkelijk. Ik heb een heleboel tv-interviews over dit onderwerp gehad. De EO-weduwe werd ik wel genoemd. Mijn kinderen gaven mij mijn eigen ruimte, maar gingen verder hun gang. Ze hoorden mijn stem wel eens via een radioprogramma waaraan ik meewerkte. Dat vonden ze dan soms wel eens gênant. De kinderen vonden wel dat ik geschikt was voor zo’n programma, maar de inhoud ervan vonden ze maar zo, zo. Ach, ze is lekker bezig, laat maar, zo redeneerden ze.” Zo werkte Edith Schouten ook lange tijd mee aan het EO-tvprogramma ‘Vrouw-zijn’. “Ik zat in de redactie. En ik moest ook nog voor mijn zes kinderen zorgen, een hele drukke tijd. Toen ik met het radio- en tv-werk ben gestopt, begon ik aan spreekbeurten op conferenties, koffieochtenden en vrouwendagen.” Door heel het land houdt ze haar lezingen, van september tot april. “Ik vind dit werk heel erg leuk.”

Politiek
Meer dan twintig jaar geleden stierf de bevlogen politicus Ad Schouten. “Ja, dat is jong. Toen hij overleed was hij al uit de Tweede Kamer. Hij was er vier jaar lid van.” Schouten vertegenwoordigde de voormalige ARP, die later met de CHU en de KVP opging in het huidige CDA. De grondslag van deze politieke fusie zag hij absoluut niet zitten. Hij zat wel in een aantal adviescommissies van de christen-democraten en is zelfs nog gepolst voor de baan van staatssecretaris, maar haakte uiteindelijk toch af. Hij is daarna nooit lid geworden van het CDA. “Hij was toen eigenlijk partijloos,” aldus zijn vrouw. In die politieke tijd woonde het gezin in Smilde. Ad had als jongeman al suikerziekte. “Je kunt er mee leven, maar het is wel een systeemziekte. Op den duur tast de ziekte het hele lichaam aan. Hij overleed aan een hartaanval.”

Ouderschap
Er waren eerst drie kinderen, maar later kwamen er nog drie bij. “Het zouden drie gebleven zijn, als ik toen niet tot geloof gekomen was en anders tegen moederschap, gezin en het hebben van kinderen aan ging kijken. Ik was wel kerkelijk bezig, maar een persoonlijke relatie met God is wel een heel ander verhaal. Voor Ad was dat heel normaal. Ik wist toen niet waar hij het over had. Kort voordat hij gevraagd werd voor dat Kamerlidmaatschap ben ik met een jeugdgroep van de kerk in Smilde naar de protestantse zusterorde de Marienschwestern in Duitsland geweest. Daar ben ik echt tot geloof gekomen. Ik werd op een dag bij die zusterorde met een bijbeltekst de tuin in gestuurd. Dan mag je een hele dag niets zeggen. Je moet allemaal een eigen plekje zoeken. Ik dacht eerst: wat raar. Maar het heeft wel geholpen.”
De tekst waar het om ging was uit Matteüs 11:28. Jezus zegt daar: “Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal Ik jullie rust geven.”
Edith merkt op dat God een persoon is. “Dat had ik wel eens gelezen, maar dat had me nooit geraakt. In die tijd las ik heel veel, alles wat rijp en groen was, ter linker- en rechterzijde. Toen ik tot geloof kwam hadden we drie kinderen, had ik plannen voor een academische studie en werkte ik parttime. Daarna heb ik me volledig gewijd aan het gezin. Ik ben er wel dingen bij blijven doen maar in de eerste plaats was ik beschikbaar voor het gezin. Toen hebben we nog drie kinderen gekregen en iedereen kon bij ons logeren, ik was toch thuis. Ik heb ervan genoten.”

Ad was er ook bij toen zijn vrouw bij de Marienschwestern tot geloof kwam. Ook daarover schrijft ze in haar eerste boek ‘Als een mus valt’, dat ze overigens al in de jaren tachtig schreef, maar dat pas ruim vier jaar geleden is uitgegeven bij Kok in Kampen.
Citaat: De toespraken van moeder Basilea hielden onze gedachten vast. We kwamen nog meer kringleden op de weide tegen waar een lofprijzingsuur georganiseerd was. We keken elkaar wat timide aan. De gehoorde toespraken waren vol van voorbeelden van Gods wonderen in deze tijd, maar ook vol van oproep tot heiliging . Mensen van vele nationaliteiten zongen in hun eigen taal. Wij mochten als Nederlanders psalm 150 voor de microfoon ten beste geven. We zongen uit de grond van ons hart tegen alle ongeloof in, want geloof en ongeloof leverden van binnen een felle slag. Een slag tegen rekening houden met toeval, tegen angst, tegen alle ontdekte hoogmoed, liefdeloosheid en egoïsme in ons hart. Een slag omdat de aangeboden liefde van God zo verrassend was.”

Daarbij stelt Edith Schouten zich ook veel vragen. “Hoe kan ik U dan dienen? Ik ben zo verward. Moet ik de meubels weggeven waar ik zo aan gehecht ben? Meer mensen bezoeken, daar heb ik toch geen tijd voor, ik moet toch ook mijn huis op orde houden? Meer mensen opbellen? Of mijn taken niet meer zo loodzwaar nemen en meer luchtig in vertrouwen op U leven? Dat vertrouwen er voor alles moet zijn is me duidelijk. Maar ik weet niet hoe. Door de kinderen heb ik ook geen tijd om me meer bezig te houden met de politieke zaken waarbij Ad betrokken is. Help me, alstublieft. Goed Heer, ik wil U dienen en volgen. Ik weet niet goed hoe dat moet, maar ik vertrouw dat U de mogelijkheid geeft om dat te doen.”
Ongetwijfeld een aangrijpende periode in het leven van Edith. Dat steekt ze trouwens tijdens het gesprek ook niet onder stoelen en banken. En daarnaast nog die turbulente politieke tijd. Haar man kwam plotseling in de politieke arena terecht. Hij voelde zich best op zijn gemak bij de anti-revolutionairen, maar het CDA werd een feit en die partij zag hij, nogmaals, niet zitten. Hij had moeite met uitgangspunten waarin hij zich niet kon vinden. Einde politiek verhaal en op zoek naar een andere baan. Het doet Edith goed om veel over haar overleden man te praten.

Den Haag en Arnhem
Smilde werd verruild voor het daadwerkelijk wonen in Den Haag. Dat was maar van korte duur, want daarna werd het uiteindelijk Arnhem waar Edith ook nu nog domicilie heeft, zij het dat ze het grote huis in de Gelderse hoofdstad ruilde voor een kleiner optrekje toen alle kinderen hun heil elders hadden gezocht. Een woning die gebouwd werd aan het begin van de vorige eeuw, waar ze haar tientallen lezingen per jaar voorbereidt en met veel ijver haar boeken schrijft.
‘Als een mus valt’ is echt autobiografisch. “Ik heb het in de jaren tachtig al geschreven, maar toen kon ik geen uitgever vinden. Zo’n vier jaar geleden kwam het wel op de markt. Ik heb er toen weinig aan veranderd. Nu zou ik het anders hebben gedaan. Daarin heb ik ook geschreven hoe ik altijd worstelde met de vraag, ook toen ik al tot geloof gekomen was, met de verhouding tussen Gods macht en het lijden. Ik trok me dat enorm aan. Er was een jongen aangereden bij ons op de doorgaande weg langs de vaart in Smilde. Hij was dood. Een jongeman die een duik nam in het water en vervolgens verkeerd terechtkwam. Ook die is doodgegaan. Dat zoeken naar Gods rol in dat lijden. Het lijden en God. Drie jaar voordat Ad stierf, ben ik daar voor mezelf uitgekomen. Het is heel belangrijk om God te vertellen wat je dwarszit. Hij weet het wel, maar Hij wil het van jezelf horen. God wil in relatie leven. Dus dat betekent dat je hem het zelf moeten vertellen. En dat maakt dat je open komt voor zijn troost en nabijheid.”

Troost
“Ik denk dat Gods grootste troost is in zijn nabijheid. Ik las de tekst over een vrouw die het heel erg moeilijk had. Ze werd weer getroost door iemand die zei: als je alles ontvallen is, mag je weten dat God bij de musjes is, ook al vallen ze (Matteüs 10:29-31). Er valt niet een ter aarde zonder de wil van de hemelse Vader.” Edith merkt in dit kader nog op dat ze door bijbelstudie moet concluderen, dat God de gebrokenheid zelf heeft toegelaten. “Ik heb ook begrepen dat dat zijn eigen hart heeft gekost. Hij heeft zijn Zoon gegeven om ons mensen vrij te kopen en ook zijn schepping. Een dubbel offer. Wanneer wij niet tegen gebrokenheid aangelopen zouden zijn, wist je een ding zeker: dan was God ons echt kwijt, wij hadden hem dan immers niet meer nodig? Dat zijn dan inzichten waar God iedere keer een stukje van laat zien. Maar hoe het allemaal precies zit, is niet te vertellen, je hebt toch te maken met geloofsconclusies.”
Ook dit valt te lezen in het boek ‘Als een mus valt’, dat ook bij bekende Nederlanders goed in de smaak is gevallen. Geen vrome praatjes, maar menselijkheid en echtheid. Herkenbaar, hartverscheurend, maar ook hoopvol, meent Elly Zuiderveld. Voormalig minister Jan Pronk noemt Ad Schouten een creatief en levenslustig mens, met een blijmoedig en onwankelbaar geloof in God. Edith beschrijft in haar boek de gelukkige tijd die zij met hem had, het afscheid, haar twijfels en haar zekerheden, aldus Pronk. En ex-politicus Willem Aantjes meent dat het boek een spiegel is voor elke politicus.

Alleenstaand ouderschap
Hoe schitterend ook deze loftuitingen, een feit was en is, dat Edith alleen verder moest met haar zes kinderen die nog jong waren toen hun vader op 42-jarige leeftijd stierf. “Het zelf sterk worden kun je door het geloof praktisch te maken. Je moet je niet laten intimideren door de situatie, je moet niet voortdurend vaststellen voor jezelf, of je te laten aanpraten door anderen, dat het echt slecht moet worden en dat het nooit wat worden zal met jou als moeder alleen. Zeg maar tegen God dat het zwaar is en dat je hem erbij nodig hebt. Alles wat je tekort komt, leg je gewoon neer bij God, en zeg maar: ik heb het niet. En als U wilt dat het wat wordt, dan moet U mij erbij helpen. En dan merk je dat God echt helpt, ook in praktische zin. De ene keer helpt Hij met wonderen en de andere keer staat Hij je bij als je helemaal moedeloos bent. En dan kun je weer ademhalen en de volgende stap doen. De dood van Ad sloeg een wond. Je kunt dan niet zeggen dat alles gewoon verder gaat alsof er niets is gebeurd. Je kunt ook nooit een vader zijn als je moeder bent, en je kunt ook geen moeder zijn als je een vader bent. Dat moet je ook niet proberen. Kinderen missen een vader of een moeder wanneer een van hen er niet meer is. Natuurlijk waren de kinderen boos toen hun vader er ineens niet meer was. Ik denk aan mijn zoon die toen vijftien was, die zat zich behoorlijk af te zetten. Jongens zetten zich op die leeftijd vaak tegen vader af en meisjes zetten zich tegen moeder af. Die kruisverbanden vallen ineens weg. Er is schade aangericht. Maar dan denk ik ook meteen aan onze God. Hij is zo zuinig op alles wat stuk is. Als je dat bij hem brengt, kan Hij er iets moois van maken. En dat maakt ook dat je leert afhankelijk te worden en dat je niet meer naar perfectie streeft. Dat je hem leert vertrouwen voor wat stuk is.”

Kinderen
Edith laat duidelijk merken dat het best wel een lange tijd heeft geduurd voordat haar kinderen konden omgaan met het accepteren van het verlies van hun vader. “Ze probeerden alles uit. Het zijn ook kinderen met uitgesproken karakters.” Het contact met de kinderen die naar alle windstreken zijn uitgevlogen, is opperbest. Ze komen regelmatig op bezoek bij moeder in het sfeervolle huis, niet ver van de bekende Arnhemse Velperweg. “Ze dragen mij echt op handen. God is er meer op uit om hun hart te winnen dan ik. Ze zoeken elkaar ook veel op.” Inmiddels heeft Edith in totaal acht boekjes geschreven, zoals over alleenstaand ouderschap. Het boekje ‘In vriendschap’ noemt ze een praktisch boek, geschreven samen met een vriendin. En dan niet te vergeten het boekje over zelfaanvaarding. “Een heleboel mensen denken: ach, wie ben ik nou. Zowel binnen de gelovige als de ongelovige hoek bestaat een heleboel zelfverwerping. Dat heeft een heleboel impact op jezelf.” Al haar boekjes zijn volgens haar ook heel geschikt voor groepsbespreking. Ook wordt nog even stilgestaan bij haar boekje over eenzaamheid. “Het Leger des Heils is nauw betrokken bij de eenzaamheid van mensen. Daar word ik ook bij ingeschakeld. Laat de mensen er toch van doordrongen zijn dat het altijd loont dat God niet beschaamt. Dat is echt mijn passie om aan mensen te vertellen. God is zo geweldig.”

Groei 2005-4

| terug naar overzicht |